રેઝોનન્સ (સંસ્પંદન) અસર એટલે શું? તેના પ્રકારો વિશે લખો. અથવા,ધન અને ઋણ રેઝોનન્સ અસર એટલે શું? ઉદાહરણો સાથે સમજાવો.

(N/A) રેઝોનન્સ અસર એટલે અણુમાં બે $\pi$-બંધો વચ્ચે અથવા $\pi$-બંધ અને બાજુના પરમાણુ પર રહેલા અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ વચ્ચેની આંતરક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ધ્રુવીયતા. આ અસર સંયુગ્મિત પ્રણાલી દ્વારા વહન પામે છે. રેઝોનન્સ અથવા મેસોમેરિક અસરના બે પ્રકાર છે,જેને $R$ અથવા $M$ અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(a)$ ધન રેઝોનન્સ $(+R)$ અથવા મેસોમેરિક $(+M)$ અસર:
$(i)$ વ્યાખ્યા: જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાનાંતર સંયુગ્મિત પ્રણાલી સાથે જોડાયેલા પરમાણુ અથવા વિસ્થાપિત સમૂહથી દૂર થાય છે,ત્યારે આ ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતર અણુમાં અમુક સ્થાનો પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે. આને ધન રેઝોનન્સ $(+R)$ અસર કહેવાય છે.
$(ii)$ ઉદાહરણ: એનિલીનમાં,$-NH_2$ સમૂહ $(+R)$ અથવા $(+M)$ અસર દર્શાવે છે. નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરનું અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન વલયમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેનાથી અણુ ધ્રુવીય બને છે અને ઓર્થો તથા પેરા સ્થાન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધે છે.
$(iii)$ $(+R)$ અથવા $(+M)$ અસર દર્શાવતા અન્ય સમૂહો: $-X, -OH, -OR, -OCOR, -NH_2, -NHR, -NR_2, -NHCOR$.
$(b)$ ઋણ રેઝોનન્સ અસર $(-R)$ અથવા ઋણ મેસોમેરિક અસર $(-M)$:
$(i)$ વ્યાખ્યા: જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાનાંતર સંયુગ્મિત પ્રણાલી સાથે જોડાયેલા પરમાણુ અથવા વિસ્થાપિત સમૂહ તરફ થાય છે,ત્યારે આ સમૂહો $(-R)$ અથવા $(-M)$ અસર દર્શાવે છે તેમ કહેવાય છે.
$(ii)$ ઉદાહરણ: નાઇટ્રોબેન્ઝીનમાં,$-NO_2$ સમૂહ $(-R)$ અથવા $(-M)$ અસર દર્શાવે છે. વલયના $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન $-NO_2$ સમૂહના નાઇટ્રોજન પરમાણુ તરફ સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેનાથી વલય ધ્રુવીય બને છે અને અમુક સ્થાનો પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટે છે,જેથી તે સ્થાન ઇલેક્ટ્રોન-ન્યૂન (ધન) બને છે.